Kitap Yurdum

Görenler, 41 Kere Mâşallah Desin!

Daha çok tonton dedelerin, şirin teyzelerin dilinde yer etse de gündelik hayatta en sık duyduğumuz kelimelerden biridir, mâşallah. 'Allah nazardan, kem gözlerden korusun' diye, sünnet çocuklarının parlak saten işlemeli giysilerine, şapkalarına yazılır...

Kimi zaman bir kapının üzerinde, kimi bir kamyonun ya da otomobilin camında çıkar karşımıza. Annelerin ninnilerine girmiştir. Bazen de zarif bir levhada duvarları süsler mâşallah... Müslüman toplumların, özellikle Türk halkının sosyal ve kültürel hayatında çok renkli, bir o kadar da ilginç öyküsü vardır mâşallah kelimesinin. Bu yaygınlığı ve anlam zenginliğiyle sanatın da vazgeçilmez unsurlarından biridir. İstanbul'un Fatih semtindeki Asitane Kültür Merkezi, İslam kültüründe yüzlerce yıldır yaşayan 'maşallah'ı konu alan, 'kırk bir buçuk kere mâşallah' dedirtecek bir sergiye ev sahipliği yapıyor. 8 Eylül'de açılacak sergide hattan ebruya, çiniden tezhibe, eski ve yeni formlarda 41 farklı 'mâşallah' çalışması sanatseverlerin beğenisine sunuluyor. Mâşallahın geleneksel sanatlardaki yansımalarını bir araya getiren sergi, sanat ile gündelik hayatın aslında ne kadar iç içe yaşayıp gittiğini gözler önüne seriyor.

Arapça bir kelime olan 'mâşallah'ın aslı, "Allah'ın istediği gibi" anlamına gelen mâ-şâ-allah'tır. Günlük hayatta 'Allah nazardan saklasın', 'Ne güzel' anlamlarına gelen mâşallah, hayret ve memnunluk da ifade eder. Hadislerde nazara karşı 'mâşâallah, bârekallah' veya 'mâşâallah la kuvvete illa billah' denilmesi gerektiği belirtilir. Bu tavsiyeler neticesinde dilimize yerleşen 'mâşallah', vazgeçilmez bir gelenek halinde doğumdan ölüme kadar hayatın her karesinde varlığını hissettirmiştir. Eskiler sık sık "Nazarı değen kimse, beğendiği bir şeyi görünce, mâşallah demeli, ondan sonra hayranlığını dile getirmeli." tembihinde bulunurlardı. Hâlâ yeni doğan çocukların üzerlerine mâşallah yazılı altından, gümüşten nazarlıklar takılıyor. Anneler beşikteki çocuklarını, "Uyur, uyur ya Allah/ Büyür, büyür mâşallah/ Kâtip olur inşallah" ninnisini söyleyerek uyutuyor. Mâşallah, Cemal Süreya'nın 'Bir Mineli' adlı şiirini de süslüyor: "Bir mineli altın saat / Bir altın köstek ve madalyon / Bir roza maşallah / On iki miskal inci. ...Ve konsolun üstünde noksan bir gümüş kutu / Keşke yalnız bunun için sevseydim seni."

Mâşallahın, sosyal ve kültürel hayatımızdaki yerini yabancıların gözüyle anlatan ilginç hikâyeler de vardır. Rivayet edilir ki bir İngiliz sigorta şirketi, Osmanlı'nın son döneminde araştırma yapmak üzere elemanlarını İstanbul'a yollar. İngiltere'ye dönen görevliler, yönetime şu raporu verir: "İstanbul'da öyle bir sigorta firması var ki baş etmemiz mümkün değil. Bütün evlerin üzerinde levhası var. Şirketin adı da Mâşallah!" Almanların, Türkiye'de hemen her kamyonda yazılı olan 'mâşallah'ı kamyon markası sandıkları da rivayetler arasındadır.

Asitane Kültür Merkezi'nde açılan '41 Kere Mâşallah' sergisi, ilhamını kelimenin bu yaygınlığından ve zengin çağrışımlarından almış. Küratörlüğünü Fatih Ömeroğlu'nun yaptığı sergide, Ceyhun Oydem, Eda Özbekkangay Çakır, Gürkan Pehlivan, Levent Kum, Kadir Kaçar, Levent Karaduman, Mahmut Şahin, Neslihan Dışkaya, Nurullah Özdem, Ömer Önder Cankurtaran ve Zülal Çay gibi sanatçıların eserleri yer alıyor. Bu isimlerin pek çoğu, işin ehli ustaların rahle-i tedrisinden geçmiş icazetli talebeler. Bir kavram etrafında farklı dallardan ustalarla buluşmak, onlar için de heyecan verici bir durum. Fatih Ömeroğlu'na sergi düşüncesinin nasıl oluştuğunu sorduğumuzda "Sergiyi, kültürümüzde önemli yeri olan mâşallah kavramını, estetik kaygılar taşıyarak görselleştirmek ve gözler önüne sermek amacıyla hazırladık. Hızla değişen ve gelişen dünyada kendi kültür kimliğimizle yer almamızda, bu türden sanat faaliyetlerinin önemli rol oynayacağı kanaatindeyiz." diyor. Görenlere '41 kere mâşallah' dedirtecek sergiyi görmek için 30 Eylül'e kadar vaktiniz var. (0212 533 78 34)
Zaman